Kişisel Verimlilik Sanatı

Zihin, Beden, Ruh, Denge

İrademizi Geliştirmek

Sabah kalkıp spor yapmaya karar verdiniz. Ancak saat çaldığında uyku daha tatlı geldi ve uyumaya devam ettiniz. Veya diyete başladığınızın daha ikinci günü girdiğiniz kahve dükkanında mis gibi kahve kokusunun hisseder hissetmez gördüğünüz “cheescake”’e yenik düştünüz. Uzun süre alışveriş yapmamaya karar verdiğiniz halde ve evde 26 çift ayakkabınız olmasına rağmen vitrinde gördüğünüz ayakkabıyı satın aldınız. Yapmanız gereken çok önemli bir iş var ancak siz saatlerce facebook ve internette zaman geçitiyorsunuz. Acaba bütün bunları yaparken beynimizde ne olup bitiyor ve bu kadar çaresiz miyiz?

İradeyi hangi duygu halinde olursak olalalım, yapmak zorunda olduğumuz bir şeyi istemesek de yapmak veya yapmamamız gereken bir şeyi çok istesek de yapmamak olarak tanımlayabiliriz.

Aslında irademize yenik düşmek dediğimiz şey anlık keyif ile uzun vadeli hedeflerin çatışması ve bu çatışmadan anlık keyifin galip çıkmasıdır. Peki rasyonel kararlar verebilme yeteneği olan bir insanın kendisi için orta ve uzun vadede faydalı olacak bir karar yerine anlık keyif tuzağına düşmesinin nedeni nedir? Araştırmalar gösteriyor ki beynimizde bu dürtüyü yaratan dopamin hormonudur. Bu hormon o cheescake’i yediğimizde bize mutlu olacağımızı zannettirir. Aslında bu sadece bir mutluluk vaadidir, mutluluğun deneyimi değildir. Özellikle sosyal medya, modern teknoloji ürünleri, gelen epostalar’da beynin dopamin salgısını arttıran unsurlardır. Yüksek oranda dopamin salgısı anlık haz beklentisini, uzun vadede de alacağımız sonuçların önüne koyar. Üstelik sadece bununla da kalmaz beynin stres merkezine de mesaj göndererek bizi daha endişeli yapar.

İşte bu noktada hayatımıza anlam katan, gerçekten mutluluk veren şeyler ile bize anlık keyif vaadi veren ve bağımlılık yaratan şeylerin farkını net olarak anlamalıyız ve farkında olmalıyız. Sabah erkenden kalkıp spor yapmak orta ve uzun vadede kendinizi daha iyi hissetmenize neden olurken (hatta siz istemeseniz de), bir anda yediğiniz o cheescake’in mutluluğunuza bir katkısı yoktur. İrademizi geliştirmek için bazı ipuçları:

1. Stresinizi yönetmeyi öğrenin: Stresli olduğumuz zamanlarda iradeniz zayıflar. İşte bu zamanlarda da genelde rasyonel kararlar veremeyiz. Çünkü amigdala bir tehlike hissettiğinde rasyonel kararlar vermemizi sağlayan prefrontal cortex’i kapatır. Stresle mücadele için anlık keyif verecek şeyler yerine bizi gerçekten orta ve uzun vadede iyi hissettirecek şeyler yapın.

Örneğin:

  • Facebook’ta saatlerce vakit geçirmek yerine arkadaşlar ve aile ile vakit geçirmek
  • Egzersiz/spor yapmak
  • Masaj
  • Yaratıcı bir hobi ile ilgilenmek
  • Okumak/müzik dinlemek
  • Karşılık beklemeden insanlara yardım etmek
  • Meditasyon ve yoga yapmak

Bütün bu aktiviteler dopamin hormonu yerine bize kendimizi gerçekten iyi hissetmemizi sağlayan serotonin ve GABA kimyasallarının salgılanmasını sağlar. Yukarıda saydığımız aktiviteler belki bize o anda heyecan veya keyif vermeyebilir ancak orta ve uzun vadede bizim kendimizi iyi hissetmemizi sağlarlar.

2. İrademizi zorlayan bir dürtü ile başedebilmenin yolu durmak ve biraz ara vermektir: Örneğin mantıklı olmayan ancak çok istediğim bir şeyi satın almaya karar verdiğimde bunu bir süre erteliyorum. Önemli bir iş yaparken facebook’a girmek gibi bir dürtü oluştuğunda 10dk mola veriyorum. 10 dakikalık bir bekleme süresi bile beyindeki anlık keyif merkezinin devreden çıkıp rasyonel kararlar vermemizi sağlayan prefrontal cortex’in devreye girmesi için yeterli olabiliyor.

3. İstemediğiniz düşünce ve negatif duygular da iradenizi azaltır: Ancak bunlarla mücadele etmeye ve kontrol etmeye çalışmayın. Sadece izleyin. Echart Tolle’nin Şimdi’nin Gücü kitabında söylediği gibi “biz zihnimizden ibaret değiliz.” Şunun farkında olun “her zaman düşüncelerimize inanmak zorunda değiliz ve her düşünce doğru demek değildir.” Düşünce ile davranış arasında her zaman bir boşluk vardır. İşte o boşlukta hangi düşüncenin faydalı, hangisinin de faydasız olacağının seçimini yapan ve karar veren biziz.

4. İradeyi geliştirmek aynen vucudumuzdaki bir kası geliştirmeye benzer:Kendimize küçük sözler verip, bunları yerine getirmek zamanla irademizi geliştirir. Örneğin bir hafta boyunda her gün 30 dk.’dan fazla internette olmayacağım, bir hafta boyunca her gün 5 dk. yürüyeceğim gibi. Bu herhangi bir alışkanlığı kazanmanın da temel prensibidir.

5. Fiziksel enerjinizi düşürmeyin: Fiziksel enerjimiz glikoz ve oksijenin tepkimesinden oluşur. Kelly McGonigal’ın mükemmel kitabı “The Willpower Instinct”de belirttiği gibi fiziksel enerjinin azalması irademizi de azaltır. Burada önemli nokta glikozu hangi kaynaktan sağladığımızdır. Vucudumuza her bakımdan bir çok zararı olan şeker tüketmek yerine tahıllar,sebze ve bazı meyveler gibi glisemik indeksi düşük gıdalar ile beslenmeliyiz. Bunun yanında doğru nefes yani diyafram nefesi almayı öğrenmeliyiz.

 

About Hakan Gökbayrak

“Kişisel Verimliliğinizi Arttıracak 10 Alışkanlık” e-kitabıma ücretsiz sahip olmak için lütfen üye olun.